(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.166. అధ్యాయః 166
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
రుద్రంప్రతి సనత్కుమారేణ తత్వలయక్రమాధ్యాత్మాదిప్రతిపాదనం॥ 1॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

`సనత్కుమార ఉవాచ।

తత్వసంఖ్యా శ్రుతా చైషా యేషాం బ్రహ్మవిదాంవర।
సర్గసంఖ్యా మయా ప్రోక్తా నవానామానుపూర్వ్యశః।
ప్రవక్ష్యామి తు తేఽధ్యాత్మమధిభూతాధిదైవతం॥ 13-166-1(88059)
నైతద్యుక్తైర్వేదవిద్భిర్గృహస్థై-
ర్మాన్యైరేభిస్తపసా వాభిపన్నైః।
యత్నేన దృష్టం పరమాత్మతత్వం
తత్వేన ప్రాప్యం తు యథోక్తమేతత్।
పరం పరేభ్యస్త్వమృతార్థతత్వం
స్వభావసత్వస్థమనీశమీశం॥ 13-166-2(88060)
కైవల్యతాం ప్రాప్య మహాసురోత్తమ
తవైతదాఖ్యామి మునీంద్రవృత్త్యా।
రహస్యమేవాన్యదవాప్య దివ్యం
పవిత్రపూతస్తవ మృత్యుజాలం॥ 13-166-3(88061)
పృథ్వీమిమాం యద్యపి రత్నపూర్ణాం
దద్యాన్న దేయం త్వపరీక్షితాయ।
నాశ్రద్దధానాయ న చాన్యబుద్ధే-
ర్నాజ్ఞానయుక్తాయ న విస్మితాయ॥ 13-166-4(88062)
స్వాధ్యాయయుక్తాయ గుణాన్వితాయ
ప్రదేయమేతన్నియతేంద్రియాయ॥ 13-166-5(88063)
సంక్షేపం చాప్యథైతేషాం తత్వానాం వృషభధ్వజ।
అనులోమానుజాతానాం ప్రతిలోమప్రమీయతం॥ 13-166-6(88064)
ప్రవక్ష్యామి తమధ్యాత్మం సాధిభూతాధిదైవతం।
యథాంశుజాలమర్కస్య తథైతత్ప్రవదంతి వై॥ 13-166-7(88065)
సంక్షీణే బ్రహ్మదివసే జగజ్జలధిమావిశేత్।
ప్రలీయతే జలే భూమిర్జలమగ్నౌ ప్రలీయతే॥ 13-166-8(88066)
లీయతేఽగ్నిస్తథా వాయౌ వాయురాకాశ ఏవ తు।
మనసి ప్రలీయతే ఖం తు మనోఽహంకార ఏవ చ॥ 13-166-9(88067)
అహంకారస్తథా తస్మిన్మహతి ప్రవిలీయతే।
మహానవ్యక్త ఇత్యాహుస్తదేకత్వం ప్రచక్షతే॥ 13-166-10(88068)
అవ్యక్తస్య మహాదేవ ప్రలయం విద్ధి బ్రహ్ంణి।
ఏవమస్యాసకృత్క్రీడామాహుస్తత్వవిదో జనాః॥ 13-166-11(88069)
అధ్యాత్మమధిభూతం చ తథైవాప్యధిదైవతం।
యథావదుదితం శాస్త్రం యోగే తు సుమహాత్మభిః॥ 13-166-12(88070)
తథైవ చేహ సాంఖ్యే తు పరిసంఖ్యాత్మచింతకైః।
ప్రపంచితార్థమేతావన్మహాదేవ మహాత్మభిః॥ 13-166-13(88071)
బ్రహ్మేతి విద్యాదధ్యాత్మం పురుషం చాధిదైవతం।
ప్రభవం సర్వభూతానాం రక్షణం తత్ర కర్మ చ॥ 13-166-14(88072)
అధ్యాత్మం ప్రాణమిత్యాహుః క్రతుమప్యధిదైవతం।
రథం చ యజ్ఞవాహోఽత్ర కర్మాహంకారమేవ చ॥ 13-166-15(88073)
అధ్యాత్మం తు మనో విద్యాచ్చంద్రమాశ్చాధిదైవతం।
దైవం చ ప్రభవశ్చైవ కర్మ వ్యాహృతయస్తథా॥ 13-166-16(88074)
విద్యాత్తు శ్రోత్రమధ్యాత్మమాకాశమధిదైవతం।
సర్వభావాభిధానార్థం శబ్దః కర్మ సదా స్మృతం॥ 13-166-17(88075)
త్వగధ్యాత్మమథో విద్యాద్వాయురత్రాధిదైవతం।
సన్నిపాతయ విజ్ఞానం సర్వకర్మ చ తత్ర హ॥ 13-166-18(88076)
అధ్యాత్మం చక్షురిత్యాహుర్భాస్కరోఽత్రాధిదైవతం।
జ్ఞాపతం సర్వవర్ణానాం రూపం కర్మ సదా స్మృతం॥ 13-166-19(88077)
జిహ్వేతి విద్యాదధ్యాత్మమాపశ్చాత్రాధిదైవతం॥ 13-166-20(88078)
పాయురధ్యాత్మమిత్యాహుర్యథావద్యతిసత్తమాః।
విసర్గమధిభూతం చ మిత్రం చాప్యధిదైవతం॥ 13-166-21(88079)
ఉపస్థోఽధ్యాత్మమిత్యాహుర్దేవదేవ పినాకధృక్।
అనుభావోఽధిభూతం తు దైవతం చ ప్రజాపతిః॥ 13-166-22(88080)
పాదావధ్యాత్మమిత్యాహుస్త్రిశూలాంక మనీషిణః।
గంతవ్యమధిభూతం తు విష్ణుస్తత్రాధిదైవతం॥ 13-166-23(88081)
వాగధ్యాత్మం తథైవాహుః పినాకింస్తత్వదర్శినః।
వక్తవ్యమధిభూతం తు వహ్నిస్తత్రాధిదైవతం॥ 13-166-24(88082)
ఏతదధ్యాత్మమతులం సాధిభూతాధిదైవతం।
మయా తు వర్ణితం సంయగ్దేహినామమరర్షభ॥ 13-166-25(88083)
ఏతత్కీటపతంగే చ శ్వపాకే శుని హస్తిని।
పుత్రికాదంశమశకే బ్రాహ్మణే గవి పార్థివే॥ 13-166-26(88084)
సర్వమేవ హి ద్రష్టవ్యమన్యథా మా విచింతయ।
అతోఽన్యథా యే పశ్యంతి న సంయక్తేషు దర్శనం॥ 13-166-27(88085)
దేవదానవగంధర్వయక్షరాక్షసకిన్నరాః।
యన్న జానంతి కో హ్యేష కుతో వా భగవానితి॥ 13-166-28(88086)
ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ యత్తత్సదసతః పరం।
అనాదిమధ్యపర్యంతం కూటస్థమచలం ధ్రువం॥ 13-166-29(88087)
యోగేశ్వరం పద్మనాభం విష్ణుం జిష్ణుం జగత్పతిం।
అనాదినిధం దేవం దేవదేవం సనాతనం॥ 13-166-30(88088)
అపమేయమవిజ్ఞేయం హరిం నారాయణం ప్రభుం।
కృతాంజలిః శుచిర్భూత్వా ప్రణంయ ప్రయతోఽర్చయేత్॥ 13-166-31(88089)
అనాద్యంతం పరం బ్రహ్మ న దేవా ఋషయో విదుః।
ఏకోయం వేద భగవాంస్త్రాతా నారాయణో హరిః॥ 13-166-32(88090)
నారాయణాదృషిగణాస్తతః సిద్ధా మహోరగాః।
దేవా దేవర్షయశ్చైవ యం విదుర్దుఃఖభేషజం॥ 13-166-33(88091)
యమాహుర్విజితక్లేశం యస్మింశ్చ విహితాః ప్రజాః।
యస్మిఁల్లోకాః స్ఫురంతీమే జాలే శకునయో యథా॥ 13-166-34(88092)
సప్తర్షయో మనః సప్త సాంఖ్యాస్తు మునిదర్శనాత్।
సప్తర్షయశ్చేంద్రియాణి పంచ బుద్ధీంద్రియాణి చ॥ 13-166-35(88093)
శ్రోత్రయోశ్చ దిశః ప్రాహుర్మనసి త్వథ చంద్రమాః॥ 13-166-36(88094)
మనః షష్ఠం బుద్ధిః సప్తమీ హ్యాత్మని స్థాపితాని
శరీరేషు నాత్మని తస్య హి కారణాని భంతి సర్వా-
ణ్యపి సర్వకర్మసు వా విషయేషువా యుంజంతి యథాత్మ-
ని స్వాని కర్మాణి ప్రవృత్తాని సప్తస్వపి॥ 13-166-37(88095)
విషయాణాం వ్యాపకత్వాని తాన్యేవ స్వపతో భూత-
గ్రామస్యాజమాత్మానం దేవలోకస్థానసంమితం దేహాంతర-
గామినం ముముక్షుం వానుప్రతిశంతి సూక్ష్మాణి ప్రలీయంతే॥ 13-166-38(88096)
మోక్షకాలే తమేకం న కశ్చిద్వేత్తి స్వపరం।
ఏవం ప్రవిష్టేషు భూతేషు కో జాగర్తీత్యుచ్యతే॥ 13-166-39(88097)
నిద్రాప్రసుప్తేషు వాఽత్ర జాగ్రత్స్వప్నశీలోత్రసదనౌ
చ దేవద్యోతనో భగవాంశ్చాత్ర క్షత్రేజ్ఞో బుద్ధిర్వాఽభిసుప్త-
స్యాపి స్వప్నదర్శనాని పశ్యంతి॥ 13-166-40(88098)
అప్రతిబుద్ధేషు లోకేషు స ఏవ ప్రతిబుధ్యతే। స
ఏష ప్రాజ్ఞః। అథ తైజసః కాయాగ్నిః స హి సుప్తస్యాత్మా వా॥ 13-166-41(88099)
అవిదుషో వాఽప్రతిబుధ్యమానస్యాన్నం పచతీత్యంతే
వై తిష్ఠతి ఏతదాత్మానమధికృత్యానుజ్ఞాతమితి॥ ॥ 13-166-42(88100)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి షట్షష్ట్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 166 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-166-2 గృహస్యైర్మాన్యేజ్యాభిరితి ట.థ.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.